Turkic words that shouldn't be as they are: Difference between revisions
From FirespeakerWiki
Jump to navigationJump to search
Firespeaker (talk | contribs) |
Firespeaker (talk | contribs) |
||
(46 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
Line 9: | Line 9: | ||
* şarab (borrowing from Uzbek?) | * şarab (borrowing from Uzbek?) | ||
* şeker (borrowing from Uzbek?) | * şeker (borrowing from Uzbek?) | ||
* äşkerele- - | * äşkerele- - ''to expose/reveal'' (Kyrgyz aşkerele-) | ||
* saylaw (Kg. şayloo, Uz. saylov) | * saylaw (Kg. şayloo, Uz. saylov) | ||
* aşıwlan- - | * aşıwlan- - ''get angry'' (Kyrgyz aşuwlan-) | ||
* şejire - (< Ar. şadjarat) ''genealogy'' | * şejire - (< Ar. şadjarat) ''genealogy'' | ||
* but samal ‘wind’, not ‘şamal’ | * but samal ‘wind’, not ‘şamal’ | ||
=== ş instead of s === | |||
* şüjel (kaa, nog) - süjel (kaz) < *sögel - ''wart'' | |||
=== t === | |||
==== t instead of s/ç ==== | |||
* tüşkir- ‘sneeze’ (kir çüçkür-, uzb chushkir-) | |||
* tışqan ‘mouse’ (kir çıçqan, uzb sichqon, tur sıçan, otk siçğan, chv şɒşi) | |||
* tış- ‘poop’ (kir çıç-, uzb çıç-, tur sıç-) | |||
==== ş←ç instead of t ==== | |||
* qaşır ’mule’ (kir qaçır, uzb xachir, tur katır) | |||
=== /U/ - /O/ problem === | === /U/ - /O/ problem === | ||
Line 24: | Line 39: | ||
* ul ‘son’ (Kg. uul, Uz. og'il) | * ul ‘son’ (Kg. uul, Uz. og'il) | ||
* ön ‘grow/rise’ (Ky. ön, Uz. un, PTk. *ȫn?) | * ön ‘grow/rise’ (Ky. ön, Uz. un, PTk. *ȫn?) | ||
* uqsa- (kir. oqşo-) ''be similar'' | |||
=== /Iy/ - /I/ problem === | === /Iy/ - /I/ problem === | ||
Line 47: | Line 63: | ||
* äŋgime ‘story’ (Kg. aŋgeme) | * äŋgime ‘story’ (Kg. aŋgeme) | ||
* köter- ‘lift’ (Kg. kötör-, *kötür-) | * köter- ‘lift’ (Kg. kötör-, *kötür-) | ||
* dälel 'proof, evidence' (Ky. dalil) | |||
* neke 'marriage' (Ky. nike) | |||
* kebis 'leather shoe' (kir. kebez 'cotton') | |||
=== voicing discrepancies === | === voicing discrepancies === | ||
Line 71: | Line 90: | ||
* sım ‘cable, wire’ (Kg. zım) | * sım ‘cable, wire’ (Kg. zım) | ||
* sawıq ~‘entertainment’ (Kg. zooq) | * sawıq ~‘entertainment’ (Kg. zooq) | ||
* jaq 'jaw, cheek' (cf. jaŋaq, Kg. жаак) | |||
=== Pairs === | |||
* iygilik, izgi | |||
* ayaq, adaq | |||
=== /l/ issues === | === /l/ issues === | ||
Line 77: | Line 101: | ||
* müşel ‘zodiac reckoning’ (Kg. müçö?, Uz. muchal) | * müşel ‘zodiac reckoning’ (Kg. müçö?, Uz. muchal) | ||
* jı(l)mıy- ‘smile’ (Kg: jılmay-; Uz: jilmay- (iljay-)) | * jı(l)mıy- ‘smile’ (Kg: jılmay-; Uz: jilmay- (iljay-)) | ||
* joğalt- 'lose' (Ky: joğot-) | |||
=== Extra letter / missing letter issues === | === Extra letter / missing letter issues === | ||
Line 106: | Line 131: | ||
* boroon (why long /o/?) | * boroon (why long /o/?) | ||
* buurçaq (why long /u/? Uzbek burchoq, Kazakh burşaq) | * buurçaq (why long /u/? Uzbek burchoq, Kazakh burşaq) | ||
* keçee | |||
Also, apparent Old Turkic length preserved in Kyrgyz? | |||
* keçee ← keʧæ | |||
* jaa ← yā | |||
* -(A)(ː)r ? | |||
=== other === | === other === | ||
Line 114: | Line 145: | ||
=== !!! === | === !!! === | ||
* bilerik (kk. bilezik, uz. bilaguzuk, tr. bilezik, uy. biläzük) | * bilerik (kk. bilezik, uz. bilaguzuk, tr. bilezik, uy. biläzük) ← bilek+yüzük? | ||
* kökürök (kk. kökirek, uz. ko'krak, uy. —, tr. göğüz, OT köküz) | * kökürök (kk. kökirek, uz. ko'krak, uy. —, tr. göğüz, OT köküz) | ||
* şıpır- (kk. sıpır, uz. supur/shipir, uy süpür-, tr. süpür-, OT süpür-(?)) | * şıpır- (kk. sıpır, uz. supur/shipir, uy süpür-, tr. süpür-, OT süpür-(?)) | ||
* ör (OT üze/öze, cv. vir, alt. üzeri, tr. üzer) | * ör (OT üze/öze, cv. vir, alt. üzeri, tr. üzer) | ||
* adır ‘hill’ (OT atız ‘arable land between rivers’, kk. adır ‘hill’, uy. adir ‘hill’ / atiz ‘arable land between rivers’, ...) | * adır ‘hill’ (OT atız ‘arable land between rivers’, kk. adır ‘hill’, uy. adir ‘hill’ / atiz ‘arable land between rivers’, ...) | ||
* öröön (kk. özen) | |||
=== Pairs === | |||
* сак/соо | |||
* жупка/жука | |||
* улуу/улук | |||
* уруу/урук | |||
=== Needs sorting === | === Needs sorting === | ||
Line 124: | Line 162: | ||
* köpölök (Uzb. kapalak, Kk. köpelek) | * köpölök (Uzb. kapalak, Kk. köpelek) | ||
* sanjıra (Kk. şejire, Ar. sadjarat (?)) | * sanjıra (Kk. şejire, Ar. sadjarat (?)) | ||
* jışaan/jışana (Kk. nısan/nışan/nısana ← Persian?) | |||
== Uyghur == | == Uyghur == | ||
Line 130: | Line 169: | ||
If these words aren't borrowings from Kazakh, then something strange is going on. | If these words aren't borrowings from Kazakh, then something strange is going on. | ||
* saylov | * saylov | ||
And /z/ Turkic? | |||
* cho'z- = to stretch | |||
Vowel height | |||
* turpoq (cf. kaz/kaa topıraq / kir topuraq) | |||
Vowel rounding | |||
* bolqa (cf. uz bolg'a, kaz/kir balqa) | |||
== Tatar == | == Tatar == | ||
Line 136: | Line 184: | ||
== Tuvan == | == Tuvan == | ||
* erki (should be eski?) | * erki (should be eski?) | ||
** cf. also Khakas ''irgi'', Sakha ''erge''? | |||
* чырык (should be чарык?) | |||
* хырын/хырн- (cf. qarın) | |||
== Sakha == | |||
=== ы/a === | |||
* ыл- (cf. al-) | |||
* ый (cf. ay) | |||
* ыт- (cf. at-) | |||
* сыҥаах (cf. yaŋaq/жаак) | |||
* ыс- (cf. saç-) | |||
* тас (cf. tış) | |||
* тимир (cf. temir) | |||
=== w === | |||
* куба (cf. quw) | |||
== Turkish == | == Turkish == | ||
Line 152: | Line 216: | ||
* kullan- (cf. qoldan-/qoldon-) - ''use (t.v.)'' | * kullan- (cf. qoldan-/qoldon-) - ''use (t.v.)'' | ||
* git- (cf. ket-) - ''leave/go'' | * git- (cf. ket-) - ''leave/go'' | ||
** cf. getir- (cf. ketir- ''make leave'') - ''bring'' | |||
* konuk (cf. qonaq, ← qon-) - ''guest'' | * konuk (cf. qonaq, ← qon-) - ''guest'' | ||
** cf. konak - ''inn'' | |||
* yoğun (cf. juwan, yuwan, yo'g'on, yoğan) - ''thick'' | * yoğun (cf. juwan, yuwan, yo'g'on, yoğan) - ''thick'' | ||
* iki (cf. eki) - ''two'' | * iki (cf. eki) - ''two'' | ||
* derin (cf. tereŋ) - ''deep'' | |||
* ağla- (cf. yığla-/ıyla-) - ''cry'' | |||
* kırlangıç (cf. qarlığaç/qarlığaş) - ''swallow'' | |||
* işit- (cf. eşit-) ''hear'' | |||
=== Missing vowels === | === Missing vowels === | ||
Line 162: | Line 232: | ||
* kalk- (cf. qalqı-) - ''float/rise'' | * kalk- (cf. qalqı-) - ''float/rise'' | ||
* diz (cf. tize) ''knee'' | * diz (cf. tize) ''knee'' | ||
* taş- (cf. taşı-) ''overflow'' (but cf. taşı- = taşı ''haul'') | |||
=== Extra vowel === | === Extra vowel === | ||
* sürü- (cf. sür-) - ''drag'' | * sürü- (cf. sür-) - ''drag'' | ||
* yürü- (cf. yür-) - ''walk/go'' | * yürü- (cf. yür-) - ''walk/go'' | ||
* soru- (cf. sor-/sōr-; Mongol *soru-?) - ''suck'' | |||
=== Intervocalic */d/ === | === Intervocalic */d/, etc. === | ||
* utan- (cf. uyal-) - ''be embarrassed/shy'' ← *udan-? | * utan- (cf. uyal-) - ''be embarrassed/shy'' ← *udan-? | ||
* yassı (cf. jazı) - ''wide'' ← *yazı? | |||
=== Unexpected /m/ === | |||
* komşu (cf. qoşuna. qonşı) - ''neighbour'' | |||
* gömlek | |||
* domuz (cf. doŋuz) | |||
=== Unexpected /r/ === | |||
* tarla (cf. talaa, dala) - ''field'' | |||
* tekerlek (cf. tegerek/toğoloq, domalaq, etc.) - ''wheel'' | |||
* duvar (cf. dubal?) - ''wall'' | |||
* armut (cf. almurt/almurut) - ''pear'' | |||
* böğürtlen (cf. büldürkön) | |||
=== Interesting forms of borrowings === | |||
* kımıl (cf. qıymıl) | |||
* sihir (cf. sıyqır) | |||
== Other == | |||
* (kaz/uzb/kir/etc.) *sulu ''oats'' | |||
** (tuv/alt/tuk/kjh) *sula/süle ''oats'' | |||
* (tur/uzb/klj/kum) *soğuq ''cold'' | |||
** (uig) soğaq ''cold'' | |||
** (kaz/kir/tat/bak/gag) *suwuq ''cold'' | |||
** (Sanglax) sawuq ''cold'' | |||
== Bigger issues == | |||
* çiz- / siz- / çər- ("draw") | |||
* proto-form for "brain"??? | |||
[[Category:Historical Linguistics]] | [[Category:Historical Linguistics]] | ||
[[Category:Turkic Languages]] | [[Category:Turkic Languages]] | ||
[[Category:Kazakh]] | [[Category:Kazakh]] |
Latest revision as of 18:16, 21 September 2024
Kazakh
ş instead of s
- qoş (borrowing from Uzbek?)
- şaşlıq (borrowing from Uzbek? from Caucasus [via Russian]?)
- ğaşıq (later borrowing from Persian?)
- kişmiş (borrowing from Russian?)
- şabdalı (later borrowing from Persian?)
- şarab (borrowing from Uzbek?)
- şeker (borrowing from Uzbek?)
- äşkerele- - to expose/reveal (Kyrgyz aşkerele-)
- saylaw (Kg. şayloo, Uz. saylov)
- aşıwlan- - get angry (Kyrgyz aşuwlan-)
- şejire - (< Ar. şadjarat) genealogy
- but samal ‘wind’, not ‘şamal’
ş instead of s
- şüjel (kaa, nog) - süjel (kaz) < *sögel - wart
t
t instead of s/ç
- tüşkir- ‘sneeze’ (kir çüçkür-, uzb chushkir-)
- tışqan ‘mouse’ (kir çıçqan, uzb sichqon, tur sıçan, otk siçğan, chv şɒşi)
- tış- ‘poop’ (kir çıç-, uzb çıç-, tur sıç-)
ş←ç instead of t
- qaşır ’mule’ (kir qaçır, uzb xachir, tur katır)
/U/ - /O/ problem
- ükimet ‘government’ (Kg. ökmöt, Uz. hukumat, Uy. hökümät, Tkm. hökümet, Az. hökumət)
- büyrek ‘kidney’ (Kg. böyrök, Uz. buyrak, Uy. börak, Tkm. böwrek, Az. böyrək, Tk. böbrek)
- söyle- ‘speak’ (Kg. süylö-, Uz. so'yla-)
- sura- ‘ask’ (Kg. sura-, Uz. so'ra-)
- oyat- ‘wake up (v.t.)’ (Kg. oygot-, Uz. uyg'ot-)
- monşaq ‘bead necklace’ (Kg. monçoq, Uz. munçoq, Tkm. mōncuq, ..)
- ul ‘son’ (Kg. uul, Uz. og'il)
- ön ‘grow/rise’ (Ky. ön, Uz. un, PTk. *ȫn?)
- uqsa- (kir. oqşo-) be similar
/Iy/ - /I/ problem
- ıynsan ‘human’ (Kg. insan; Uz. inson) ← Arabic
- iyt ‘dog’ (Kg. it; Uz. it) ← Turkic?
- biyt ‘louse‘ (Kg. etc, bit; Uy. pit; Uz. bit) ← Turkic?
- sıypat ‘character, quality’ (Kg. sıpat; Uz. sifat) ← Arabic
- tarıyx ‘history’ (Kg. tarıq; Uz. tarix) ← Arabic
- oqıyğa ‘event, occurrence’ (Kg. oquya; Uz. voqea) ← Arabic
- in ‘nest/hive/den’ (Kg. iyin)
e/i problem
Does this parallel the Kazakh a~ɯ problem? Or the ö/ü problem (above)
- esim ‘name’ (Kg. ısım; Uz. ism)
- siyrek ‘rarely’ (Kg. seyrek)
- keyin ‘later’ (Kg. kiyin)
- biye ‘mare’ (Kg. bee)
- key ‘some’ (Kg. kee)
- äldiy ‘baby’ (Kg. aldey)
- iyek ‘jaw’ (Kg. eek)
- närestey ‘baby’ (Kg. nariste)
- äŋgime ‘story’ (Kg. aŋgeme)
- köter- ‘lift’ (Kg. kötör-, *kötür-)
- dälel 'proof, evidence' (Ky. dalil)
- neke 'marriage' (Ky. nike)
- kebis 'leather shoe' (kir. kebez 'cotton')
voicing discrepancies
t/d
- tağı ‘~more’ (Kg. dağı)
- dala ‘field, steppe’ (Kg. talaa)
- talay ‘several, many’ (Kg. dalay)
- möldir ‘clear (water)’ (Kg. möltür)
- töbet ‘shepherd dog’ (Kg. döböt)
- dop ‘ball’ (Kg. top)
k/g
- -GI / -KI suffix (what's going on here?)
- Kazakh is voiced except after voiceless sounds?
- Kyrgyz is voiceless except after vowels (and ŋ?)?
- balğa ‘hammer’ (Kg. balqa)
- qaraqat ‘currant’ (Kg. qarağat)
- büldirgen ‘blackberry’ (Kg. büldürkön)
- jağa ‘collar’ (Kg. jaqa)
Other
- jabayı ‘wild’ (Kg. japayı, Uz. yovvoyi, Uy. yavayi, Tkm. yabanı)
- jalbız ‘mint’ (Kg. jalbız, Uz. yalpiz)
- sım ‘cable, wire’ (Kg. zım)
- sawıq ~‘entertainment’ (Kg. zooq)
- jaq 'jaw, cheek' (cf. jaŋaq, Kg. жаак)
Pairs
- iygilik, izgi
- ayaq, adaq
/l/ issues
- jırğaw ‘pleasure’ (Kg. jırğal, Mg. jarğal)
- uluw ‘slug’ (Kg. ülül)
- müşel ‘zodiac reckoning’ (Kg. müçö?, Uz. muchal)
- jı(l)mıy- ‘smile’ (Kg: jılmay-; Uz: jilmay- (iljay-))
- joğalt- 'lose' (Ky: joğot-)
Extra letter / missing letter issues
- usın- ‘suggest’ (Kg. sun-)
- mura, mıyras ‘inheritance/heritage’ (Kg. muras)
- sapa ‘quality’(Kg. sapat)
- sen- ‘believe’ (Kg. işen-, Uz. ishon-)
jı-/ı- discrepancies
- jır ‘song’ (Kg. ır)
- jıla- ‘cry’ (Kg. ıyla-, Uz. yig'la-, Uy. ağla-, Tv. ı(j)ıla-)
- ağaş ‘tree, wood’ (Kg. jığaç, Uz. yog'och, Uy, yağaç, Tk. ağaç, Khlj. hağaç, Orkh. ığaç, Karakh. yığaç, Ch. jɨvъś, Tv. ɨ̃jaš)
Kyrgyz
non-qypchak forms
- ördök (not öyrök!)
- siler
- ısıq (*ıs(s)ığ? - should be ısuː)
- sarı (*sarığ - should be saruː)
long vowels that shouldn't be long
- taanı- (why long /a/?)
- baatır (why long /a/?)
- araa (why long /a/?)
- talaa (why long /a/?)
- aarı (why long /a/?)
- eeri- (why long /e/?)
- boroon (why long /o/?)
- buurçaq (why long /u/? Uzbek burchoq, Kazakh burşaq)
- keçee
Also, apparent Old Turkic length preserved in Kyrgyz?
- keçee ← keʧæ
- jaa ← yā
- -(A)(ː)r ?
other
- biroq (from Uzbek? or lack of later unrounding?)
χ
- χan
!!!
- bilerik (kk. bilezik, uz. bilaguzuk, tr. bilezik, uy. biläzük) ← bilek+yüzük?
- kökürök (kk. kökirek, uz. ko'krak, uy. —, tr. göğüz, OT köküz)
- şıpır- (kk. sıpır, uz. supur/shipir, uy süpür-, tr. süpür-, OT süpür-(?))
- ör (OT üze/öze, cv. vir, alt. üzeri, tr. üzer)
- adır ‘hill’ (OT atız ‘arable land between rivers’, kk. adır ‘hill’, uy. adir ‘hill’ / atiz ‘arable land between rivers’, ...)
- öröön (kk. özen)
Pairs
- сак/соо
- жупка/жука
- улуу/улук
- уруу/урук
Needs sorting
- depker (Uzb. kapgir)
- köpölök (Uzb. kapalak, Kk. köpelek)
- sanjıra (Kk. şejire, Ar. sadjarat (?))
- jışaan/jışana (Kk. nısan/nışan/nısana ← Persian?)
Uyghur
Uzbek
If these words aren't borrowings from Kazakh, then something strange is going on.
- saylov
And /z/ Turkic?
- cho'z- = to stretch
Vowel height
- turpoq (cf. kaz/kaa topıraq / kir topuraq)
Vowel rounding
- bolqa (cf. uz bolg'a, kaz/kir balqa)
Tatar
- soŋğı (should be suŋğı?)
Tuvan
- erki (should be eski?)
- cf. also Khakas irgi, Sakha erge?
- чырык (should be чарык?)
- хырын/хырн- (cf. qarın)
Sakha
ы/a
- ыл- (cf. al-)
- ый (cf. ay)
- ыт- (cf. at-)
- сыҥаах (cf. yaŋaq/жаак)
- ыс- (cf. saç-)
- тас (cf. tış)
- тимир (cf. temir)
w
- куба (cf. quw)
Turkish
Wrong vowel height
- sor- (cf. sura-) - ask
- boz- (cf. buz-) - break
- il (cf. el) - province/nation
- cf. el (cf. el) - hand
- gemi (cf. keme/kemä) - boat
- damar (cf. tamır) - blood vessel/vein
- kuzu (cf. qozu) - lamb
- doğru (cf. tuura/tuwra, to'g'ri) - right/correct
- cf. doğra- (cf. tuura) - chop
- üvey (cf. ögey/ögöy) - step-relative
- uyan- (cf. oyan-/oyğon-) - wake up
- kullan- (cf. qoldan-/qoldon-) - use (t.v.)
- git- (cf. ket-) - leave/go
- cf. getir- (cf. ketir- make leave) - bring
- konuk (cf. qonaq, ← qon-) - guest
- cf. konak - inn
- yoğun (cf. juwan, yuwan, yo'g'on, yoğan) - thick
- iki (cf. eki) - two
- derin (cf. tereŋ) - deep
- ağla- (cf. yığla-/ıyla-) - cry
- kırlangıç (cf. qarlığaç/qarlığaş) - swallow
- işit- (cf. eşit-) hear
Missing vowels
- sor- (cf. sura-) - ask
- sil- (cf. sıla-) - spread/wipe/smear/stroke
- gölge (cf. köleke) - shadow
- kalk- (cf. qalqı-) - float/rise
- diz (cf. tize) knee
- taş- (cf. taşı-) overflow (but cf. taşı- = taşı haul)
Extra vowel
- sürü- (cf. sür-) - drag
- yürü- (cf. yür-) - walk/go
- soru- (cf. sor-/sōr-; Mongol *soru-?) - suck
Intervocalic */d/, etc.
- utan- (cf. uyal-) - be embarrassed/shy ← *udan-?
- yassı (cf. jazı) - wide ← *yazı?
Unexpected /m/
- komşu (cf. qoşuna. qonşı) - neighbour
- gömlek
- domuz (cf. doŋuz)
Unexpected /r/
- tarla (cf. talaa, dala) - field
- tekerlek (cf. tegerek/toğoloq, domalaq, etc.) - wheel
- duvar (cf. dubal?) - wall
- armut (cf. almurt/almurut) - pear
- böğürtlen (cf. büldürkön)
Interesting forms of borrowings
- kımıl (cf. qıymıl)
- sihir (cf. sıyqır)
Other
- (kaz/uzb/kir/etc.) *sulu oats
- (tuv/alt/tuk/kjh) *sula/süle oats
- (tur/uzb/klj/kum) *soğuq cold
- (uig) soğaq cold
- (kaz/kir/tat/bak/gag) *suwuq cold
- (Sanglax) sawuq cold
Bigger issues
- çiz- / siz- / çər- ("draw")
- proto-form for "brain"???